Đột ngột méo miệng, lệch mặt, coi chừng bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị

Theo bác sĩ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, việc nhận biết sớm các triệu chứng, thăm khám kịp thời và điều trị đúng cách có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao khả năng hồi phục, hạn chế những di chứng kéo dài.

Méo miệng, lệch mặt có phải do “trúng gió”?

Thạc sĩ, bác sĩ Vũ Văn Đại, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết, liệt dây thần kinh số 7 ngoại vi là bệnh lý có thể gặp ở mọi lứa tuổi, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận động các cơ mặt, khiến người bệnh gặp khó khăn khi nhắm mắt, cười, nói chuyện hoặc ăn uống.

Trong thực tế, nhiều người sau khi đi ngoài trời lạnh, nằm quạt hoặc sử dụng điều hòa nhiệt độ thấp, đột nhiên phát hiện khuôn mặt bị méo lệch thường cho rằng mình bị “trúng gió”. Tuy nhiên, tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có liệt dây thần kinh số 7 ngoại vi.

Một dạng thường gặp là liệt Bell, tình trạng liệt mặt ngoại vi xuất hiện đột ngột, chưa xác định rõ nguyên nhân và được chẩn đoán sau khi loại trừ các bệnh lý khác.

Theo bác sĩ Vũ Văn Đại, hiện chưa có bằng chứng chắc chắn cho thấy thời tiết lạnh trực tiếp gây ra liệt Bell. Bệnh được cho là có liên quan đến tình trạng viêm, phù nề dây thần kinh, có thể liên quan đến sự tái hoạt động của virus tiềm ẩn hoặc phản ứng miễn dịch của cơ thể.

Vì vậy, giữ ấm cơ thể là việc nên làm, nhưng người bệnh không nên chủ quan cho rằng chỉ bị “trúng gió” rồi tự điều trị tại nhà, dẫn đến chậm trễ trong thăm khám.

Đáng lưu ý, méo miệng, lệch mặt cũng có thể là dấu hiệu của đột quỵ, một tình trạng cấp cứu cần được xử trí càng sớm càng tốt.

Ở người bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại vi, tình trạng yếu hoặc liệt thường ảnh hưởng đến toàn bộ nửa mặt cùng bên. Người bệnh có thể khó nhướng mày, nếp nhăn trán mờ, mắt nhắm không kín, rãnh mũi - má mờ, góc miệng xệ và nước uống dễ chảy ra khóe miệng.

Một số trường hợp còn xuất hiện đau vùng sau tai, thay đổi vị giác hoặc nhạy cảm bất thường với âm thanh.

Trong khi đó, liệt mặt do đột quỵ thường biểu hiện rõ ở phần dưới khuôn mặt, với dấu hiệu méo miệng, mờ nếp mũi - má, còn vùng trán và mắt có thể vẫn vận động tương đối tốt.

Người bị đột quỵ cũng có thể xuất hiện các triệu chứng đi kèm như yếu tay chân, nói ngọng, nhìn đôi, chóng mặt hoặc mất thăng bằng.

Tuy nhiên, sự khác biệt này không phải lúc nào cũng rõ ràng. Một số trường hợp đột quỵ vẫn có thể gây yếu cả vùng trán và mắt.

Bác sĩ Vũ Văn Đại lưu ý, khi xuất hiện tình trạng méo miệng, lệch mặt đột ngột, người dân không nên tự phân biệt nguyên nhân tại nhà mà cần đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay lập tức để được thăm khám, chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Điều trị trong 72 giờ đầu, không được bỏ qua việc bảo vệ mắt

Theo bác sĩ Vũ Văn Đại, đối với liệt dây thần kinh số 7 ngoại vi, phương pháp điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh.

Riêng với liệt Bell, corticosteroid đường uống được khuyến cáo sử dụng trong vòng 72 giờ đầu kể từ khi khởi phát đối với người từ 16 tuổi trở lên, nếu bác sĩ đánh giá phù hợp.

Đây là nhóm thuốc chống viêm, được sử dụng nhằm cải thiện khả năng hồi phục chức năng dây thần kinh. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp thuốc kháng virus, nhưng không khuyến cáo sử dụng thuốc kháng virus đơn độc.

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc về uống. Việc sử dụng corticosteroid cần được bác sĩ chỉ định sau khi đánh giá tình trạng bệnh, các bệnh lý nền, liều lượng phù hợp và nguy cơ tác dụng phụ.

Đặc biệt, mốc 72 giờ là khoảng thời gian cần ưu tiên điều trị sớm, không có nghĩa người bệnh phải chờ đủ thời gian này mới đến bệnh viện. Ngay cả khi đến khám muộn, người bệnh vẫn cần được đánh giá để có hướng xử trí thích hợp.

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, bảo vệ mắt là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với người bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại vi.

Do các cơ vận động mi mắt bị ảnh hưởng, người bệnh có thể không nhắm kín mắt, khiến giác mạc mất đi hàng rào bảo vệ tự nhiên, dễ bị khô, trầy xước, thậm chí viêm loét và ảnh hưởng thị lực.

Để hạn chế nguy cơ tổn thương giác mạc, người bệnh cần đeo kính bảo vệ khi ra ngoài, tránh gió bụi và không dụi mắt.

Việc sử dụng nước mắt nhân tạo, thuốc mỡ bảo vệ mắt hoặc các biện pháp hỗ trợ khép mi khi ngủ cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Nếu xuất hiện đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ, người bệnh phải đến khám chuyên khoa mắt ngay để tránh những biến chứng nghiêm trọng.

Phục hồi chức năng đúng cách để hạn chế di chứng

Liệt dây thần kinh số 7 ngoại vi không chỉ gây mất cân đối khuôn mặt mà còn có thể ảnh hưởng đến ăn uống, phát âm, giao tiếp và tâm lý người bệnh.

Mặc dù nhiều trường hợp có khả năng hồi phục tốt, bệnh vẫn có thể để lại di chứng tùy thuộc nguyên nhân, mức độ tổn thương thần kinh và diễn biến hồi phục.

Một số di chứng có thể gặp là yếu cơ mặt kéo dài, co cứng hoặc co thắt cơ mặt, rối loạn tiết nước mắt, thay đổi vị giác và đau vùng mặt mạn tính.

Đáng chú ý, người bệnh có thể xuất hiện hiện tượng đồng vận, tức các cơ mặt co bất thường khi thực hiện một động tác khác. Chẳng hạn, khi nhắm mắt thì miệng bị méo hoặc khi cười thì mắt tự động nhắm lại.

Ngoài ra, tình trạng mắt nhắm không kín kéo dài có thể dẫn đến viêm, loét giác mạc và suy giảm thị lực.

Theo bác sĩ Vũ Văn Đại, để hỗ trợ quá trình hồi phục, người bệnh có thể được chỉ định kết hợp điều trị bằng y học hiện đại với các phương pháp y học cổ truyền và phục hồi chức năng.

Các biện pháp như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, cứu ngải có thể được bác sĩ lựa chọn tùy theo tình trạng cụ thể của từng người bệnh nhằm hỗ trợ cải thiện vận động cơ mặt.

Tuy nhiên, những phương pháp này cần được thực hiện đúng kỹ thuật, không thay thế việc điều trị bằng thuốc, chăm sóc mắt và các biện pháp cần thiết khác.

Đối với phục hồi chức năng, người bệnh có thể được hướng dẫn tập vận động cơ mặt nhẹ nhàng trước gương, thư giãn cơ hoặc kiểm soát các cử động của khuôn mặt tùy theo giai đoạn bệnh.

Các chuyên gia lưu ý không nên tự ý nhăn mặt liên tục, nhai kẹo cao su kéo dài, xoa bóp quá mạnh hoặc sử dụng thiết bị kích điện khi chưa có chỉ định. Tập luyện không phù hợp có thể làm tăng tình trạng căng cơ và các cử động ngoài ý muốn.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người bệnh nên duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, vận động vừa sức và giữ ấm cơ thể phù hợp.

Theo quan điểm dưỡng sinh y học cổ truyền, người bệnh cũng nên hạn chế tắm gội khuya, làm khô tóc trước khi ngủ, tránh gió lạnh đột ngột và không để luồng quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào vùng đầu, mặt, cổ.

Liệt dây thần kinh số 7 ngoại vi có thể hồi phục tốt nếu được chẩn đoán và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, không nên chủ quan chờ bệnh tự khỏi hoặc tin vào các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng.

Bác sĩ Vũ Văn Đại

Điều quan trọng là tuân thủ hướng dẫn điều trị và tái khám theo lịch hẹn. Nếu xuất hiện triệu chứng mới, đau đỏ mắt, nhìn mờ hoặc quá trình hồi phục chậm bất thường, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá lại.

Bác sĩ Vũ Văn Đại khuyến cáo, liệt dây thần kinh số 7 ngoại vi có thể hồi phục tốt nếu được chẩn đoán và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, không nên chủ quan chờ bệnh tự khỏi hoặc tin vào các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng.

Khi đột ngột méo miệng, lệch mặt, việc cần làm trước tiên là đến cơ sở y tế để loại trừ đột quỵ và xác định nguyên nhân. Thăm khám kịp thời, bảo vệ mắt ngay từ đầu và tuân thủ điều trị là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao khả năng hồi phục, hạn chế nguy cơ di chứng kéo dài.